Kıbrıslı Türk İnsan Hakları Vakfı, gazeteciler için pratik mülteci kılavuzu oluşturdu...

Gazeteciler İçin Pratik Mülteci Kılavuzu

Medyanın sığınma ve mülteciler hakkında kamuoyunu bilgilendirme konusunda büyük etkisi vardır. Gazetecilerin doğru terimleri kullanmakla ve uygun yasal açıklamaları yapmakla bu savunmasız insanlara karşı olan stereotip ve önyargıları yok etmeye yardımcı olabilirler. Savunmasız insanlar: mülteci ve sığınmacı, kadınlar, tek başına olan çocuklar, yaşlılar ve özürlü insanlar. Kamuoyu mecburi göçün sebeplerini anladığı oranda mültecilere karşı empati duyulabilileği kanaatindeyiz. Anlayış olmadan ve empati olmadan mültecilerin etkili birşekilde korunmasına yardımcı olunamayacağı inancından yola çıkarak, mültecilerle ilgili sıklıkla sorulan sorulara ve konulara açıklık getirme amacıyla bu kılavuzu hazırladık. 

:Mülteci Kimdir?

Mültecilerin Statüsüne İlişkin 1951 (Cenevre) Sözleşmesi’ne göre mülteci "ırkı, dini, milliyeti, belli bir sosyal gruba mensubiyeti veya siyasi düşünceleri nedeniyle zulüm görecegi konusunda haklı bir korku taşıyan ve bu yüzden ülkesinden ayrılan ve korkusu nedeniyle geri dönemeyen veya dönmek istemeyen kişi"dir.

Madde 1, 1951 Mültecilerin Statüsüne İlişkin (Cenevre) Sözleşmesi

Sığınmacı Kimdir?

Sığınmacı, ülkesini uluslararası korumaya ulaşmak için terk eden, ancak iltica başvurusunun bir devlet ya da Birleşmiş Milletler mülteci birimi, Birleşmil Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği, tarafından sonuçlandırılmasını bekleyen kişidir. Durumlarının resmi bir karara bağlanmasını beklerken sığınmacıların uluslararası mülteci hukukunun koruması altında olma hakları vardır ve menşe ülkelerine geri gönderilemezler.

“Yasadışı mülteci” diye birsey var mı?

“Yasadışı mülteci” tanımı uluslararası hukuk terminolojisinde yer alan bir kavram değildir ve bu kavramın kullanılması her koşulda yanlıştır. Mülteci statüsünü kazanan birkişi, sözkonusu ülkede yasal olarak ikamet etme hakkına sahip olur. Yukarıda anlatıldığı gibi Mültecilerin Statüsüne İlişkin 1951 (Cenevre) Sözleşmesi’ne göre eğer bir kişi kendi memleketinde veya daimi ikametgâh ettiği yerde istemeyerek kendini koruyamayan yukardaki beş sebepten birinden dolayı zulüm göreceği konusunda haklı bir korkusu (Madde 1, 1951 Mültecilerin Statüsüne İlişkin (Cenevre) Sözlesmeşi) olan kişidir.

“Yasadışı sığınmacı” diye birsey var mı?

“Yasadışı sığınmacı” tanımı  uluslararası hukuk terminolojisinde yer alan bir kavram değildir ve bu kavramın kullanılması her koşulda yanlıştır Sığınma hakkı temel insan hakkıdır ve uluslararası hukuka göre kişiler sığınma talebi başvurusu yapabilirler. Cenvere sözleşmesi’ne göre  bir kişi zulüm göreceği bir yerden kaçıyorsa ve hayatını kurtarmak için usulsüz başka bir ülkeye giriş yapabilir ve bu kişilere ceza verilmez.

Başarısız sığınmacı kimdir?

Başarısız sığınmacı, mülteci için geldiği ülkede mülteci statüsünü alabilmek için o ülkenin tüm yasal olanaklarını tüketen ve belirli kriterlere uygun olmayan kişidir. Ancak  bu kişi bazı durumlarda kendi ülkesine veya daimi ikametgâh ettiği yere dönmesi sakıncalı olabilir. Bu durumda bazı kişilere sığındıkları ülkede insani sebeplerden dolayı kalmalarına izin verilir.

Bir mülteci ve ekonomik göçmeni nasil ayirt etmektedir?

Bir göçmen normalde ülkesini isteyerek daha iyi bir hayat arayışı veya calışmak için terk eder. Bu göçmenler memleketlerinden kendi rızalarıyla ayrılır ve yine isdedikleri zaman güvenle geri dönebilirler. Ancak, bir mülteci mecbur kaldığı için ülkesini terk eder ve coğu zaman sıgınacagı ülkeyi seçme şansları yoktur. En önemlisi kendi ülkelerine dönememelerinin selebi hayatlarının ve/veya özgürlüklerinin teklikede olmasıdır. Pratikte ayrımı belirlemek bazen zor olabilir, fakat yine de temel prensip bir göçmenin kendi ülkesinin koruması altında olması,  bir mültecinin ise olmamasıdır.

Yasadışı göçmen kimdir?

Yasadışı göçmen genelde usulsüz ve yasal olmayan yollardan başka bir ülkeye göç eden ve ilgili makamlardan izinsiz ve sığınmacı talebi olmadan o ülkeye yerleşen kişidir. Aynı zamanda bulndukları ülkeden uzatmalı kalan kişiler de olabilir, bunlar ülkeye yasal olarak giriş yapan ve izinleri bittiği halde ülkede kalmaya devam eden kişilerdir. Mülteciler ve uluslar arası korumya ihtiyacı olan kişiler, genelde usulsüz girenler ve yasadışı göçmenlerle aynı rotayı takip edip sığınma talebinde bulunurlar. Cenvere Sözleşmesi’ne göre bir kişi zulüm göreceği bir yerden kaçıyorsa, hayatını kurtarmak için usulsüz başka bir ülkeye giriş yapabilir ve çoğu zaman sığınmacı olmak için gerekli belgeleri/evrakları olmayabilir.

Genel çatışmadan kaçan kişilerin statüsü nedir?
 

BMMYK savaş ortamından kaçan kişileri ‘mülteci’ olarak tanımlıyor. Genel olarak askeri savaş ortamından kaçanlara kendi ülkesine guvenli bir şekilde dönebileceklerine kadar bir diğer ülkede kalma izni verilmelidir.

MÜLTECİ ORTAMINDA ÇALIŞAN GAZETECİLER İÇİN DAVRANIŞ KURALLARI 

(UNHCR, sayın basın mensuplarından Örgüt’ün, mültecilerin koruması amacıyla geliştirdiği güvenlik talimatlarına ve önlemlerine uymalarını rica eder.) 

• Basın mensupları, mültecilerin yüzlerini, isimlerini, pasaport fotoğraflarını, mülteci belgelerini, onların tanınmalarına yol açacak hiçbir belgeyi yayınlamamalıdırlar.

• Basın mensupları, mültecilerin yüzlerini, isimlerini, pasaport fotoğraflarını, mülteci belgelerini, onların tanınmalarına yol açacak hiçbir belgeyi yayınlamamalıdırlar.

• Fotoğraflarının internette dolaşması veya TV ya da gazetelerde görülmesi üzerine birçok mülteci tehdit almakta, geride bıraktıkları yakınları öldürülmektedir.

• Basın mensuplarının ülkelerinden yeni gelmiş mültecilerin duygularına ve duyarlılıklarına saygı göstermeleri gerekir.

• Bazı mülteciler, geldikten sonra da trauma geçirmeye devam etmektedirler ve onlara ulaşmak güç olabilmektedir.

• Sığınma ülkesine vardıklarında gidecekleri kayıt merkezleri onlara genellikle daha önce yaşadıkları acılara hatırlatan mekanlardır.